26 Şubat 2021 Cuma

Psikanaliz ve Zen Budizm | Kitap Yorumu


Yazar: Erich Fromm

Çevirmen: Nurdan Soysal

Yayınevi: Say Yayınları


Erich Fromm, kitaplarını uzun süredir okumak istediğim bir isimdi. Zen ise özellikle de geçtiğimiz yıl merak saldığım bir felsefeydi. Kitabın ismini gördüğüm ilk anda okumam gerektiğini düşünmüş ve uzun bir süreden sonra yaptığım ilk kitap alışverişimde sepetime heyecanla eklemiştim. Boş vakit bulabildiğim, daha doğrusu kafamı boşaltabildiğim ilk anda da okumaya başladım. 


''Zen Budizm, Hint akılcılığı ve soyutlanması ile Çin somutluğu ve gerçekçiliğinin bir karışımıdır. Zen ne kadar Doğulu ise psikanaliz de o kadar Batılıdır; Batı hümanizmi ile rasyonalizminin çocuğudur ve on dokuzuncu yüzyılda rasyonalizmden sıyrılan karanlık güçleri romantik arayışın ürünüdür. Çok daha eskide Yunan bilgeliği ve İbrani ahlakı, bu bilimsel tedaviye ilişkin yaklaşımın manevi babalarıdır. Oysa psikanaliz ve Zen, insanın doğasıyla ve dönüşümüne yol açan bir pratikle ilgili olmalarına rağmen aralarındaki farklılıklar benzerliklerinden daha ağır basar.''


Yukarıda yer verdiğim alıntı kitabın önsözünden bir kısım. Kitap 6 bölümden oluşuyor. İlk bölümde ruhsal bunalımın, psikanalizin amacının ne olduğu gibi konulardan bahsediyor Erich Fromm. Bunu yaparken de insanın doğasına, dünyayı algılayış biçimine yüzeysel olarak, ancak önemli noktalarını es geçmeyerek değiniyor. İkinci bölümde Freud'un psikanaliz kavramları genel olarak açıklanıyor. Üçüncü bölümde esenlik nedir, insanın ruhani gelişimine neler etki etmiştir vb. gibi konulara değiniliyor. Dördüncü bölümde bilinç\ bilinçli ve bilinçdışı\ bilinçsiz kavramları üzerinde duruluyor. Beşinci bölümde Zen Budizm'in prensiplerinden bahsediliyor. Son olarak altıncı bölümde ise, Zen ve psikanaliz ilişkisi ortaya konuyor. 


Yazarın amacı Zen'i ve psikanalizi derinlemesine açıklamak değil. Kitabın asıl ifade etmek istediği durum, bu iki anlayışın birbirlerine temas ettikleri noktaları tespit etmek. Zaten kitabın önsözünde de Zen Budizm etüdünün psikanaliz öğrencileri için hayati öneme sahip olduğu ifade ediliyor. Buradan hareketle, her ne kadar iki alan birbirinden farklı yöntemlere sahip olsalar da; amaçlarının ortak olduğu, insanın ruhsal olarak özgürleşmesini hedeflediği söylenebilir. 


''Bilinçdışının içeriğiyle ilgili olarak herhangi bir genelleme yapmak mümkün değildir. Fakat bir tek şu açıklama yapılabilir: Daima, tüm karanlık ve aydınlık ihtimalleriyle bütünlük içindeki insanı yansıtır; daima, varoluşun yönelttiği soruya insanın verebileceği çeşitli cevapların temelini barındırır.''


Çünkü bilinçsiz zihnimiz yalnızca farkında olmadığımız bir alandır. Bilinçdışına ittiğimiz her şey, onların farkına vardığımızda bilinç düzeyimize yükselir. Bilinçli zihnimizde bulunanlar çoğunlukla bize öğretilenlerdir. Bize ''doğru'' olarak benimsetilen her durumu çoğu zaman koşulsuzca sahipleniriz. Bu durumda pek çok faktör etkilidir. Toplum bu faktörlerin başında gelir diyebiliriz. Kuşkusuz, insan içinde yaşadığı toplumdan bağımsız olarak düşünülemez. Elbette ki, kişi kendi kararlarını verebileceği bir yaştan sonra farklılıklara kendini açarsa bakış açısı genişleyebilir; ancak yine de toplum kişilik gelişiminde önemli bir yere sahiptir demek mümkündür. Erich Fromm'un da bu kitabında üzerinde durduğu konulardan biri buydu. İnsanın doğasını anlamak, insanın kendi doğasını anlaması için, öncelikle doğasını şekillendiren durumları anlaması gerekmekte diye düşünüyorum.


''...sana söyleyebileceklerim benimdir, asla senin olmaz.''


Kitabı Zen felsefesini merak ettiğim için okumak istediğimi yazımın başında belirtmiştim. Ancak her ne kadar kitapta Zen ve psikanalizin ilkelerinden, yöntemlerinden, içeriğinden bahsedilse de; yukarıda da açıkladığım üzere, kitabın asıl ifade etmek istediği bu iki alanı açıklamaktan ziyade, iki alan arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktı. Bu bakımdan Zen felsefesine dair -yüzeysel bazda bilgi edinsem de- tam olarak aradığımı bulamadım. Ancak aradığımı bulamamış olmam bende hayal kırıklığı oluşturmadı. Hatta aksine, kitapta aradığımdan çok daha fazlasını buldum.



Kitapta Zen-psikanaliz, birey-toplum, bilinç-bilinçdışı,  dil-bilinç ilişkileri gibi pek çok konuda açıklamalar bulunuyor. Bu açıklamalar da oldukça akıcı bir dille ifade edilmiş kitapta. Kitabın neredeyse her sayfasına post-it yapıştırdım desem yeridir. Hatta kitabın çizmediğim yeri yok gibi bir şey. 88 sayfalık kısa bir kitap. Ancak fazlasıyla doyurucu, fazlasıyla ufuk açıcıydı benim için. 

Son olarak bana ilham olan bir alıntıyla yorumumu sonlandırmak istiyorum.


''Aydınlanmadan önce bana göre nehirler nehir, dağlar da dağdı. Aydınlanmaya başladığımda artık nehirler nehir değil, dağlar da dağ değildi. Artık, aydınlandığımdan beri, nehirler yine nehir, dağlar yine dağ.''



O halde şimdilik hoşçakalın. Bol okumalı ve sağlıklı günler dilerim :)



18 yorum:

  1. erich fromm çok çok iyi yaa, bu kitabı okudum tabii, aklında olsun, sahip olmak ya da olmak adlı kitabını da oku bencesii :)sevme sanatı bi de tabii en ünlü kitabısııı :) zen budizm de ne güzel bir düşünce ve yaşam tarzı ama de mi. bu konuda söz yayınları ve yol yayınları var, onlar yayınlıyomuş zen kitaplarını, aklında olsun, psikanaliz de zaten hoş bişi, özellikle varoluşçu psikoterapi ile zen benzeşiyomuş, bu kitaplarda okuduydum, bir de benzer şey var, geştalt diye bişey :) çok güzel konular yaa bunnar, aslında hep şu anı yaşamayı öğretiyolar tabii :)

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Sahip Olmak ya da Olmak'ı yine senin yorumunda görmüş merak etmiştim. Elime geçtiğinde okuyacağım :) Sevme Sanatı'nı da aynı şekilde elime geçince okuyacağım. Yazarın merak ettiğim kitapları. Öneriler için de teşekkürler, bakarım :)

      Sil
  2. Alıntı çok ilginçmiş üzerinde biraz düşünmem lazım

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Evet insan şöyle bir durup hımm diyor :) Ama anlamlı bir alıntı bence. Hatta sanırım aydınlanmanın da özü bu gibi. En azından benim gözümde aydınlanma halini en iyi özetleyen bu alıntı oldu.

      Sil
  3. Pek bana göre değil gibi, en azından şu sıralar hiç değil:)) Elinize sağlık.

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Evet zamanı olan kitaplardan aslında. Biraz da konuya ilgi istiyor. Ama dili yalındı. Ve teşekkür ederim :)

      Sil
  4. Erich Fromm severiiimm :)) Bu kitabını okumadım ama ah, yine alıntılar :)
    Yazarın daha önce aldığım kitaplarından okumadıklarım var. O yüzden alıntıları kitabın içinden keşfetme zamanı sıra bu kitaba gelesiye kadar ertelenmek zorunda...

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Cidden kitabın her yerini çizdim :) Konuya da ilgin varsa, merak ediyorsan öneririm :)

      Sil
  5. Tamamm listeme aldım teşekkürler :)

    YanıtlayınSil
  6. Yorumundan okumam gerektiğini düşünüyorum:) ilgimi çekti, emeğine sağlık:)

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Teşekkür ederim, okursanız siz de beğenirsiniz umarım :)

      Sil
  7. Kitaplarının bir kısmı benden uzak olsa da evimizin bir köşesinde duran Erich amca, sanırım bana buradan mesaj yolluyor.

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Olabilir :) Başka kitaplarını okumak istiyorum ben de.

      Sil
  8. hımm teşekkürler bu tarz kitaplar ilgimi çeker en kısa zamanda okumak isterim.

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. İlginizi çektiyse öneririm :) Baya beğendim ben.

      Sil
  9. Gazetede yerini aldı! Yorumların çok güzel...

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Teşekkür ederim İrem, okuyacağım mutlaka :)

      Sil

Yukarı çık